•                  
یک شنبه , ۰۵ تیر , ۱۴۰۱
دوشنبه, ژوئن 27

تقابل افراط گرائی با جامعه مدنی

0
289

download.jpgدر یک کشور و بلکه میتوان گفت دنیای ما افراد گوناگونی با نگرشهای فکری مختلف از نظر مذهبی و عقیدتی زندگی میکنند که در یک دسته بندی ساده از آنها با عنوان افراط گرا  یاد میشود واژه افراط گرا را میتوان اینگونه معنی کرد که برخی افرادی که در یک زمینه و یا یک نوع از تفکر بیش از حد نرمال عمل میکنند و خود را به نوعی حق به جانب میدانند که امکان دارد این نوع نگرش آسیبهای اجتماعی بسیار زیادی را در پی دارد . در این بین افرادی هستند که نگارشی میانه رو دارند و البته تشخیص «حد وسط» و «نقطه اعتدال» کار ساده و آسانی نیست  و چه بسا افراط گرایان تندترین رفتار های خود را  مصداق عدالت بدانند و یا در داوری نسبت به رفتار های عادلانه دیگران به ایشان نسبت «کند روی» و تفریط و یا سازش کاری دهند . جامعه مدنی در اصطلاح خاص نیز فراز و نشیب های فراوانی به خود دیده است. برای اجتناب از اطاله کلام، در این جا فقط، به چند تعریف از جامعه مدنی اشاره می شود: از جمله کسانی که اولین بار اصطلاح «جامعه مدنی» را طرح نمود، جان لاک است. وی جامعه مدنی را در مقابل جوامع طبیعی یا اجتماع طبیعی نوع بشر تعریف می کرد و معتقد بود که ویژگی اساسی جامعه مدنی استقرار حکومت مدنی با رضایت افراد است. سیسرون نیز تعریفی مشابه از جامعه مدنی داشت و آن را مقابل جامعه طبیعی قرار می داد. مقصود وی از جامعه مدنی، انجمنی متشکل از افراد است. به عبارت دیگر جامعه مدنی دولت شهری است که بر مبنای چارچوبی از قوانین، نظم یافته و پیوند آن با جامعه مدنی به کمک قانون است . برخی نیز معتقدند که جامعه مدنی و اساساً امکان تصور چنین مفهومی مستلزم افسون زدایی از اندیشه هاست که جامعه انسانی را محصول آفرینش طبیعی یا به طور کلی، هر نیروی ماورای انسانی می داند. بر این مبنا، جامعه مدنی محصول تمایزگذاری بین وضع طبیعی و وضع اجتماعی است.  در مقابل  برخی نیز جامعه مدنی را مقابل جامعه بدوی قرار داده و معتقدند که جامعه بدوی، جامعه ای است بدون حکومت و بدون قانون، در آن تفکیک قوا صورت نپذیرفته و هر کسی خود را مجاز می داند که دیگری را مطابق معیارهای خود ساخته، محکوم و مجازات کند . به نظر می رسد کسانی که به امکان تحقق جامعه مدنی دینی رأی می دهند عمدتاً همان مفهوم عام جامعه مدنی را مدنظر دارند و جامعه مدنی را بسان ابزار، قالب یا لباسی تلقی می کنند که به تن یک جامعه دینی برازنده است، همان گونه که می تواند بر تن جامعه سکولار و لاییک نیز برازنده باشد. بر این اساس، جامعه مدنی ابزار و قالبی است که می توان بر اساس آن، جامعه دینی را به نحو اتّم و اکمل پیاده نمود. ویژگی هایی چون مصلحت عمومی، قرارداد اجتماعی، حاکمیت قانون، حقوق و آزادی های مدنی، مسؤولیت های اجتماعی، افکار عمومی، حقوق بشر، احترام به قانون و حقوق اقلیّت ها، گروه های سیاسی اجتماعی و شغلی از جمله ویژگی های جامعه مدنی است که عیناً با حفظ ارزش های جامعه دینی نیز می توان با اصلاح و بازسازی مجدّد، آن ها را در جامعه دینی پیاده نمود. از جمله اصول و مبانی فکری جامعه مدنی و در واقع، اعتقاد نامه این گونه جوامع لیبرالیسم است. لیبرالیسم نهضتی است در جوامع غربی که پیوندی ناگسستنی با جامعه مدنی دارد. این پیوند ممکن است به این دو شیوه باشد: از یک سو، گرچه جامعه مدنی مخالف دولت نیست، اما بر تمایز و تفکیک جامعه مدنی از دولت تأکید دارد و معتقد به کاهش شدید نقش دولت در جامعه است، از سوی دیگر، بر نقش قانون در جامعه تأکید دارد و دولت نیز صرفاً به عنوان مجری قوانین در جامعه مطرح است. دولت موظف است که شهروندان را آزاد بگذارد تا آنان از حداکثر آزادی بهره مند شوند. انسان منفعت طلب همواره در پی کشف حقوق و منافع خویش است و چنین انسانی سودجو، منفعت طلب و حق مدار است، در حالی که در تفکر دینی، انسان حق مدار نیست، بلکه تکلیف مدار است. انسان در جامعه مدنی و در تفکر لیبرالیستی، در پی کشف و تحقق حقوق خویش است و هیچ مسؤولیت، وظیفه و تکلیفی در قبال خدا، مردم، اخلاق، ارزش های الهی، دینی و انسانی احساس نمی کند، در صورتی که انسان تکلیف مدار در جامعه و تفکر دینی، در قبال همه این ها مسؤول و پاسخ گوست.۲۰ در این تفکر، خدا محوری اصل است، در صورتی که بر تفکر لیبرالیستی انسان محوری حکومت می کند و منافع فرد را خود او تشخیص می دهد. در بررسی این ویژگی جامعه مدنی، باید گفت که تناقض بین اصل «آزادی مطلق» و «حق» با «قانون طبیعی و حاکمیت مطلق به عنوان اراده ای فراتر از آزادی» و «قانون طبیعی»، چه به صورت حاکمیت مطلقِ فردی و چه به صورت حاکمیت مردم، در واقع، هسته مرکزی بیش تر بحث های اساسی مربوط به آزادی را در دوران جدید تشکیل می دهد; زیرا از یک سو، اصل آزادی مطلق و عدم محدودیت در زندگی و شؤونات فردی و اجتماعی به عنوان یکی از مبانی فکری جامعه مدنی و سکولاریسم مطرح است و از سوی دیگر، اصل قانون مداری و حاکمیت مطلق قانون بر زندگی و شؤونات زندگی فردی و اجتماعی افراد سیطره دارد. و این دو با یکدیگر در تعارض اند. از دیگر چالش های جامعه مدنی و جامعه دینی در عنصر قانون مداری، منشأ وضع قانون و مشروعیت آن است. در جامعه دینی، اساساً قانون از وحی سرچشمه می گیرد و صبغه الهی دارد و مبنای وضع قوانین نیز شارع مقدس است و به طور کلی، مشروعیت نظام سیاسی و اساس حکومت اسلامی و قوانین این جامعه منشأ الهی دارد و خدا محوری مبنای همه چیز است، در حالی که در جامعه مدنی، انسان محور است و اصالت با اوست . در جامعه مدنی شهروندان با توجه به یک سری از مجموع قوانینی که با استناد به حقوق روزمره آنها میباشد سر و کار دارند که این حقوق در بسیاری از مورد مثل آزادی حق انتخاب دین و یا آزادی نوع پوشش در تضاد هست با تفکرات افراطی چرا که افراطیون با استناد به احکام مذهبی سعی در ایجاد محدودیت برای شهروندان میکنند و همین محدودیت ها زمینه برخوردهای رفتاری و چه بسا فیزیکی را در بر دارد . متاسفانه افراطیون همیشه حق به جانب خود به مسائل نگاه میکنند و این نکته که هر انسانی میتواند و این حق را دارد که به صرف ماهیت خودش و تفکراتش آزادانه زندگی کند را نادیده میگیرند و میتوانم بگویم که اکثر غریب به اتفاق درگیریها و جنگها در عصر تفکرات رادیکال مذهبی و افراط گرایی بوده و هست . از منظر بنده به عنوان یک فعال حقوق بشر و در تعریف نظام حقوق بشری هر انسانی با استناد به ۳۰ ماده اعلامیه جهانی حقوق بشر محق به آزادی در بیان و اندیشه و فکر میباشد و منفعت مشترکی را همانند دیگران دارد همانطور که یک افراط گرا با استناد به یک سلسله قوانین خود را محق و متعهد به اجرای آن میداند افراد دیگر نیز در یک ساختار اجتماعی جامعه مدنی محق به داشتن حقوقی برابر میباشند . همانطور که در ماده ۲ از اعلامیه جهانی حقوق بشر اشاره به رفتاری برابر به دور از در نظر گرفتن خسوسیات ظاهری افراد و یا عقاید افراد را در بر میگیرد نباید هیچ فرقی بین انسانها با یک دیگر باشد . به امید به روزی که انسانها بدانند از چه حق و حقوقی برخوردار هستند .

نگارش متن : فعال حقوق بشر ، حمیدرضا تقی پور دهقان تبریزی

برچسب هامقاله ها

پاسخی بگذارید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: