تداوم بلاتکلیفی ۵ متهم سیاسی در بازداشت و اعتصاب غذای ۲ تن از آنها

حقوق بشر در ایران ـ امروز سه شنبه ۱۵مهرماه ۱۴۰۴، دستکم ۵متهم سیاسی تحت بازداشت موقت در زندان اوین از حقوق اولیه خود محروم هستند. 

به گزارش حقوق بشر در ایران به نقل از امتداد، امروز سه شنبه ۱۵ مهر ماه ۱۴۰۴، احسان رستمی، رامین رستمی ـ اهل شهرستان هرسین از توابع استان کرمانشاه، مرجان اردشیرزاده، نیما مهدی زادگان و حسن توزنده جانی، علیرغم گذشت مدتی قابل توجه از تاریخ دستگیری با وضعیت بلاتکلیف در بازداشت موقت بسر می برند و دستکم ۲ تن از این افراد اعتصاب غذا کرده اند. اعتصاب غذا در میان متهمان و زندانیان سیاسی در ایران نه صرفاً یک اقدام اعتراضی فردی، بلکه واکنشی به نقض گسترده حقوق بنیادین انسانی و دادرسی عادلانه است.

وبسایت امتداد با انتشار این خبر تشریح کرد:”علیرغم گذشت مدتی قابل توجه از زمان دستگیری این افراد، آنها با وضعیت بلاتکلیف در بند ۲۰۹ وزارت اطلاعات، واقع در زندان اوین، محبوس و از میان آنها، احسان رستمی و رامین رستمی اعتصاب غذا کرده اند.”

همچنین، یک فرد نزدیک به خانواده احسان و رامین رستمی در گفتگو با گزارشگر حقوق بشر در ایران تشریح کرد:”چندی مرحله به شعبه ۵ بازپرسی دادسرای ناحیه ۳۳ قضایی تهران، واقع در زندان اوین، مراجعه کردیم اما بازپرس آن شعبه بدون درنظر گرفتن وضعیت ما از پذیرش و پاسخگویی امتناع کرد و حتی اجازه اینکه ما بخواهیم به اتاق وی وارد شده و حرفهایمان را بزنیم هم نداد. این وضعیت ما را به شدت نگران کرده چون هیچ فرد یا نهاد قضایی و امنیتی، پاسخگوی ما نیست.” 

این فرد مطلع در ادامه تشریح کرد:”فعالیت جملگی این بازداشت شدگان فرهنگی و مدنی بوده ولی اینکه وزارت اطلاعات، برای موجه نشان دادن سرکوب و ارعاب خود بخواهد برای آنها پرونده سازی قضایی کند جای تاسف و سوال دارد و ما خواستار پاسخگویی بازپرس شعبه ۵دادسرای ناحیه ۳۳ تهران و وزارت اطلاعات در این زمینه هستیم.” 

حقوق بشر در ایران، در تاریخ ۱۲ مهر ماه ۱۴۰۴، با انتشار یک گزارش حقوقی، به تشریح وضعیت حقوقی پرونده قضایی نیما مهدی‌زادگان، حسن توزنده‌جانی، مرجان اردشیرزاده، احسان رستمی و رامین رستمی، پرداخته بود. 

لازم به ذکر است، حسن توزنده‌جانی، احسان رستمی، مرجان اردشیرزاده، رامین رستمی و نیما مهدی‌زادگان، در تاریخ ۲۹ مرداد ماه ۱۴۰۴، توسط نیروهای امنیتی ـ انتظامی در تهران، بازداشت شدند. 

دستگیری این افراد در حالی صورت گرفته که جملگی آنها در زمینه نشر، ترجمه و شعر، فعالیت داشته اند. 

همچنین، حسن توزنده‌جانی ـ شاعر و فعال فرهنگی، احسان رستمی ـ ناشر ـ مترجم و کتاب‌ فروش، و مرجان اردشیرزاده هم مترجم است. 

بازداشت طولانی‌مدت، محرومیت از وکیل انتخابی و ممانعت از تماس یا ملاقات با خانواده از جمله موارد نقض جدی حقوق بشر و اصول دادرسی عادلانه در ایران است. این وضعیت هم از منظر قوانین داخلی و هم بر اساس اسناد بین‌المللی مورد انتقاد قرار می‌گیرد. 

اعتصاب غذا؛ ابزار اعتراض مدنی در شرایط فقدان راه‌های قانونی

اعتصاب غذا یکی از آخرین ابزارهای اعتراض مسالمت‌آمیز زندانیان است، به‌ویژه زمانی که دیگر راه‌های قانونی برای احقاق حق مسدود شده باشد. در ایران، متهمان سیاسی در بازداشتگاه‌های امنیتی (مانند اوین، فشافویه، عادل‌آباد شیراز و بازداشتگاه‌های وابسته به وزارت اطلاعات و سپاه) معمولاً در وضعیت‌هایی قرار می‌گیرند که موجب بروز چنین واکنش‌هایی می‌شود.

     مهم‌ترین دلایل و زمینه‌های اعتصاب غذا در بازداشتگاه‌های امنیتی ایران

۱. اعتراض به بازداشت خودسرانه و بدون حکم قانونی

بسیاری از زندانیان سیاسی بدون ارائه حکم قضایی روشن یا به‌صورت خودسرانه و توسط نهادهای امنیتی بازداشت می‌شوند.

در چنین شرایطی، زندانی از ابتدایی‌ترین حقوق خود، از جمله اطلاع از دلایل بازداشت، تماس با خانواده، و دسترسی به وکیل، محروم می‌ماند و اعتصاب غذا را تنها راه رساندن صدای خود به بیرون می‌بیند.

۲. محرومیت از حق دسترسی به وکیل و دادرسی عادلانه

مطابق ماده ۳۵ قانون اساسی ایران و ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، هر متهمی حق دارد از وکیل انتخابی بهره‌مند شود.

اما در عمل، متهمان سیاسی معمولاً از این حق محروم‌اند و تنها اجازه دارند از میان وکلای مورد تأیید قوه قضاییه یکی را انتخاب کنند. این نقض فاحش حق دفاع، زمینه‌ساز اعتراض و اعتصاب غذا می‌شود.

۳. شرایط سخت و غیرانسانی بازداشتگاه‌ها

در بسیاری از گزارش‌ها از جمله گزارش‌های سازمان عفو بین‌الملل و گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، آمده است که متهمان سیاسی در بازداشتگاه‌ها تحت شرایطی چون:

• انفرادی‌های طولانی‌مدت،

• شکنجه جسمی یا روانی،

• تهدید و فشار برای اعتراف اجباری،

• کمبود امکانات بهداشتی و درمانی،
  قرار دارند.
  اعتصاب غذا در این موارد اعتراض به رفتار غیرانسانی و غیرقانونی مأموران است.

۴. اعتراض به صدور احکام ناعادلانه و سنگین تعزیری یا امنیتی

بسیاری از زندانیان سیاسی پس از صدور احکام طولانی‌مدت (حبس، تبعید، یا محرومیت از حقوق اجتماعی) و بدون رعایت اصول دادرسی منصفانه، به نشانه اعتراض دست به اعتصاب غذا می‌زنند.

این اقدام غالباً زمانی رخ می‌دهد که امیدی به تجدیدنظر یا دادرسی عادلانه وجود ندارد.

۵. اعتراض به تبعیض و رفتار تبعیض‌آمیز در زندان‌ها

زندانیان سیاسی معمولاً در مقایسه با مجرمان عادی از حقوق کمتری برخوردارند:

• حق مرخصی،

• حق تماس تلفنی منظم،

• حق ملاقات خانوادگی،

• دسترسی به خدمات درمانی یا آموزشی.

• این تبعیض‌ها سبب بروز اعتصاب‌های جمعی یا فردی در میان زندانیان سیاسی می‌شود.

۶. درخواست رسیدگی به وضعیت سایر زندانیان یا هم‌بندی‌ها

در برخی موارد، زندانیان سیاسی به دلایل همبستگی انسانی و اخلاقی در حمایت از دیگر زندانیانِ در معرض خطر (مثلاً زندانیان بیمار یا تحت شکنجه) دست به اعتصاب غذا می‌زنند.

     از منظر حقوق بشر بین‌المللی

اعتصاب غذا در نگاه حقوق بین‌الملل، شکلی از اعتراض غیرخشونت‌آمیز است.

مطابق اصول مندرج در قواعد حداقل استاندارد سازمان ملل برای رفتار با زندانیان (قواعد نلسون ماندلا) و میثاق حقوق مدنی و سیاسی، دولت‌ها موظف‌اند:

• به صدای معترض زندانی گوش دهند،

• از به‌کارگیری زور یا تغذیه اجباری خودداری کنند،

• و شرایط انسانی نگهداری را تضمین کنند.

اما در ایران، در موارد متعدد، اعتصاب‌کنندگان با تغذیه اجباری، تهدید، قطع تماس یا انتقال به سلول انفرادی مواجه می‌شوند؛ که خود نقض مضاعف حقوق بشر است.

     جمع‌بندی

اعتصاب غذای متهمان سیاسی در ایران معمولاً ناشی از موارد زیر است:
۱. اعتراض به بازداشت خودسرانه و غیرقانونی
۲. محرومیت از حقوق بنیادین دادرسی عادلانه
۳. شرایط غیرانسانی و فشارهای امنیتی در بازداشتگاه‌ها
۴. اعتراض به احکام ناعادلانه و تبعیض در برخورد با زندانیان سیاسی
۵. اقدام نمادین برای رساندن صدای سرکوب به افکار عمومی

در نتیجه، این اعتصاب‌ها نه یک رفتار شخصی، بلکه نشانه‌ای از بحران ساختاری در نظام قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی است که در تعارض مستقیم با اصول مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و قواعد نلسون ماندلا قرار دارد.

Please follow and like us: