گزارشی از موارد نقض محیط زیست در ایران

حقوق بشر در ایران ـ امروز دوشنبه ۱۱تیر ماه ۱۴۰۳، آتش سوزی درمراتع و جنگل‌های غرب و جنوب غرب کشور و افزایش فرونشست و رسیدن به وضعیت بحرانی در شهرهای بزرگ کشور، از جمله اخبار نقض محیط زیست ایران، است. 

به گزارش حقوق بشر در ایران به نقل از رُکنا، امروز دوشنبه ۱۱ تیر ماه ۱۴۰۳، حسین ظفری، سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور از آتش سوزی در مراتع و جنگلهای غرب و جنوب غرب ایران خبر داد. 

سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور در تشریح این خبر گفت:”آتش سوزی در حدود سه هکتار از عرصه‌های جنگلی در بخش مرکزی شهرستان مریوان، روستای ره شه از ساعت ۱۶ روز گذشته شروع شده بود که در ساعت ۱۸ همان روز با تلاش عوامل امدادی مهار شد. همچنین در شهرستان بانه بخش آمرده روستای نیزه رود، نیز آتش سوزی در عرصه‌های جنگلی این منطقه به مساحت ۷۵۰۰ متر مربع در ساعت است.” 

حسین ظفری در ادامه خاطرنشان کرد:”در پی وقوع این دو آتش سوزی، عرصه‌های جنگلی این منطقه به مساحت ۷۵۰۰ متر نیز دچار حریق شد که با فراخوان و اعزام نیروهای عملیاتی با همکاری نیروی انتظامی، بسیج، منابع طبیعی و محیط زیست، اطفای حریق به طور کامل انجام شد و هم اکنون عوامل اداره کل مدیریت بحران و منابع طبیعی برای پایش نهایی در منطقه مستقرند.” 

ظفری در پایان به آتش سوزی در مراتع استان خوزستان نیز اشاره کرد و گفت:”در پی وقوع آتش سوزی محدود در شهرستان‌های مسجدسلیمان و باغ ملک، بخشی از عرصه‌های مرتعی مناطق دوازده امام و کنجدکار با هماهنگی یگان حفاظت منابع طبیعی و نیروهای عملیاتی و مردمی به طورکامل مهار شد.” 

در خبری دیگر به نقل از همشهری آنلاین، روز یکشنبه ۱۱ تیر ماه ۱۴۰۳، مجید جباری، رئیس بخش زلزله‌ شناسی مهندسی و خطرپذیری وزارت راه، مسکن و شهرسازی از بحرانی شدن وضعیت فرونشست زمین در ایران خبر داد و در ادامه از افرایش روز به روز وضعیت فرونشست زمین در ایران سخن گفت. 

رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری وزارت راه، مسکن و شهرسازی در تشریح این خبر گفت:”ابعاد بحران فرونشست که زمین شناسان از آن به عنوان زلزله خاموش یاد می کنند، هر روز گسترده تر می شود؛ به طوری که بر اساس آخرین آمار سازمان زمین شناسی، بیش از ۴۹ درصد جمعیت کشور یعنی ۴۲ میلیون ایرانی روی پهنه های فرونشستی سکونت دارند.” 

این کارشناس زمین شناسی در ادامه خاطرنشان کرد:”درباره پدیده فرونشست زمین آنچه اهمیت دارد این است که جمعیت بیشتری را در مقایسه بازلزله در معرض خطر و آسیب قرار داده است. بر اساس نقشه های پهنه بندی فرونشست زمین در کشور، گزارش ملی تهیه کرده ام که آمار آن آخرین مطالعه روی خطرات ناشی از فرونشست زمین را نشان می دهد.”

در ادامه این گزارش، علی بیت اللهی، خاطرنشان کرد:”با اینکه پهنه های فرونشستی ۱۱ درصد مساحت سرزمینی ایران را در بر می گیرد، اما همین مساحت به دلیل اینکه ساکنان زیادی را در خود جا داده، نیمی از جمعیت ایران را شامل می شود که روی پهنه های فرونشستی و یا مجاور زون های فرونشست کشور ساکن هستند. براساس آمار جهانی، ایران رتبه نخست فرونشست جهان را از نظر گسترش و خطر فرونشست دارد و اصفهان بحرانی ترین شهر ایران است که به طور کامل روی پهنه فرونشستی واقع شده است.”

او با بیان اینکه فرونشست زمین شهرهای بزرگ کشور را تهدید می کند، ادامه داد:”آثار این پدیده به مرور زمان به صورت ترک خوردگی ساختمان ها، آسیب دیدگی لوله های انتقال سوخت، آب و فاضلاب، آسیب پذیری مستحدثات و آثار تاریخی نمایان شده است. تفاوت خطر فرونشست با زلزله در این است که فرونشست تدریجی است و اثرات آن مثل زلزله ناگهانی نیست اما این پدیده خطرناک، بسیار فراگیر و گسترده تر است و می تواند دربخش های وسیعی از ایران تاثیربگذارد.” 

فرونشست زمین که دلیل اصلی آن برداشت بیش از حد از سفره های آب زیر زمینی است، روز به روز در حال پیشرفت است و آسیب پذیری شهرها و روستاها علاوه بر تلفات انسانی جبران ناپذیر، هزینه‌های زیادی را به دولت تحمیل می کند. آنطور که محمدحسن نامی رئیس سازمان مدیرت بحران می گوید، حوادث و بحران‌ها سالانه بیش از ۸۰ هزار میلیارد تومان خسارت به کشور وارد و بخش قابل توجهی از توان دولت را مصرف می‌کند. در حالی که این رقم می تواند در طرح های عمرانی و زیرساختی کشور و برای رفاه مردم هزینه شود.

در خاتمه این گزارش تفسیری، امیر شمشکی، مدیرکل دفتر زمین‌شناسی، مهندسی و زیست‌محیطی سازمان زمین‌شناسی کشور اعلام کرد:”بحران فرونشست با نرخ متفاوت در اکثر دشت‌های کشور در حال پیشرفت است. در چند سال اخیر طی چند دوره سطح ارتفاعی زمین توسط این سازمان و سازمان نقشه‌برداری کشور و چند ارگان دیگر به‌طور کامل پایش شد و این‌که بخواهیم بگوییم کدام منطقه خطرناک‌تر است باید به دو موضوع خطر و خطرپذیری به‌طور مجزا توجه کنیم. فرونشست ممکن است در مناطقی به وجود آید که بروز خطر در آن مناطق دارای اهمیت بالایی است ولی در عین حال ممکن است خالی از سکنه باشد و یا تأسیسات خطوط انتقال انرژی از آن عبور نکرده باشد که بر همین اساس ریسک‌ و خطرپذیری آن مناطق پایین‌تر است، ولی در مقابل با مناطقی مواجه هستیم که میزان خطر در آن ممکن است در مرحله بالایی نباشد ولی این خطر در جایی قرار گرفته که با تأسیسات شهری و عمرانی، شریان‌های حیاتی و تمرکز جمعیتی همراه است که همین عوامل می‌تواند میزان ریسک در آن منطقه را افزایش دهد. اگر بخواهیم بگوییم کجاها گسترش وسیعی دارد تقریباً می‌توان گفت در اکثر دشت‌های ایران که در آن‌ها کشاورزی به‌طور گسترده انجام می‌شود و وابسته به منابع آب زیرزمینی است پدیده فرونشست با شدت و حد متفاوت در حال پیشرفت است.” 

پیشتر هم در تاریخ ۲۰ خرداد ماه ۱۴۰۳، علی بیت اللهی، از گسترش فرونشست به میزانه ۳۰۰ متر و تخریب تخت رستم و تخت جمشید در شهرستان مرودشت، بر اثر فرونشست زمین ناشی از بهره برادری های بی رویه در آن منطقه سخن گفت و در خصوص تخریب ناگهانی بناهای تاریخی مرتبط هشدار داد و در تاریخ ۲۳ خرداد ماه ۱۴۰۳، از سوء مدیریت و بی قانونی در مبحث کنترل فرونشست زمین در ایران و فرونشست‌ها بالای ۱۰ سانتی‌متر در سال، در ایران سخن گفته بود.

همچنین، در تاریخ ۱۷ اردیبهشت ماه ۱۴۰۳، علی بیت‌الهی، اعلام کرده بود:”نرخ فرونشست در محوطه‌های باستانی ایران، به‌ویژه تخت جمشید و نقش رستم در شیراز و میدان نقش جهان در اصفهان خطرساز شده‌ و منطقه مرودشت استان فارس، رکورددار فرونشست زمین در این استان است. در محدوده مرودشت که تخت جمشید و نقش رستم در آن قرار دارند، نرخ فرونشست به ۱۷ سانتیمتر در سال می‌رسد.”

فرونشست زمین ـ اصطلاحی عمومی است که اشاره به حرکت عمودی و رو به سمت پایین سطح زمین دارد و می‌تواند توسط فرایندهای طبیعی، فعالیت‌های انسانی یا هردوی آنها رخ دهد. وجه تمایز فرونشست زمین با حرکت‌های توده‌ای در این است که در فرونشست زمین حرکت افقی کمی یا هیچ حرکت افقی در سطح زمین رخ نمی‌دهد. 

در حالی گسترش فرونشست در ایران از سوی مسیولان مربوطه پر اهمیت جلوه داده نشده که پیشتر هم در تاریخ روز ۵ اردیبهشت ماه ۱۴۰۳، محمد جوان‌بخت، معاون وزیر نیرو در امور آب با بیان اینکه حدود ۳۵۹ دشت کشور دچار فرونشست است، هشدار شد:”۲۸درصد چاه‌های کشاورزی معادل ۱۱۷هزار حلقه چاه در دشت‌های با نرخ فرونشست بیش از ۱۰ سانتی‌متر حفر شده است.” 

همچنین، در تاریخ ۲۲ اردیبهشت ماه ۱۴۰۳، علی جاویدانه، رئیس سازمان نقشه‌ برداری کشور، ضمن هشدار نسبت به گسترش پدیده فرونشست زمین در شهرهای ایران، از حرکت فرونشستهای به سمت تاسیسات زیرساختی و مناطق شهری سخن گفت. 

محمد درویش، فعال محیط زیست هم در تاریخ ۱ اسفند ماه ۱۴۰۲، نسبت وضعیت بحرانی شهرستان مردوشت از توابع استان فارس و گسترش فرونشست بیش از ۱۵ الی ۲۰ سانتی متری زمین در آن استان و خطر فروریختن تحت جمشید هشدار داد. 

در هدف پانزدهم از سند ۲۰۳۰ یونسکو که پس از تصویب در سال ۲۰۱۶ برای اجرای مفاد و اهداف در اختیار کشورها قرار گرفت بر حق افراد در برخورداری از محیط زیست و همچنین حفاظت از منابع طبیعی تاکید شده است اما در ایران اجرای اهداف این سند در پی مخالفت آیت الله خامنه ای با آن بطور کامل از دستور کار دولت و مجلس خارج شد و مسیولان حکومتی در ایران، مفاد سند ۲۰۳۰ یونسکو را «ترویج سبک زندگی غربی» می دانند. 

Please follow and like us: