تداوم بازداشت احسان شمس بیگی در زندان عادل آباد

ادامه بازداشت و بلاتکلیفی احسان شمس‌بیگی، با توجه به گذشت بیش از هفت ماه از زمان دستگیری و بازگشت پرونده وی از شعبه اول دادگاه انقلاب شیراز به شعبه هشتم بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب شیراز برای انجام تحقیقات بیشتر، از منظر حقوق داخلی و موازین بین‌المللی حقوق بشر، واجد ایرادات و نگرانی‌های جدی است.

بر اساس ماده ۵ قانون آیین دادرسی کیفری، اصل بر این است که متهم باید از حقوق قانونی خود آگاه باشد و سازوکارهای قضایی و انتظامی باید به گونه‌ای اعمال شوند که حقوق و آزادی‌های مشروع وی تضمین شود. بنابراین، بازداشت طولانی‌مدت فرد بدون تعیین تکلیف روشن قضایی و بدون ارائه اطلاعات شفاف درباره روند رسیدگی به پرونده، باید با ضرورت، تناسب و اهداف قانونی بازداشت موقت مطابقت داشته باشد و نمی‌تواند صرفاً به عنوان ابزاری برای ادامه تحقیقات مورد استفاده قرار گیرد.

از منظر اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز اصل بر آزادی و امنیت شخصی افراد است. مطابق ماده ۹ این سند، هیچ‌کس نباید خودسرانه بازداشت، حبس یا تبعید شود. همچنین بر اساس ماده ۱۰، هر شخص حق دارد در تعیین حقوق و تعهدات خود و هر اتهام کیفری که علیه او مطرح شده است، از یک دادرسی منصفانه و علنی توسط دادگاهی مستقل و بی‌طرف برخوردار باشد. در این چارچوب، بلاتکلیف ماندن پرونده و استمرار بازداشت برای مدت طولانی، بدون تعیین تکلیف قضایی، می‌تواند با الزامات دادرسی منصفانه و منع بازداشت خودسرانه در تعارض قرار گیرد.

همچنین ماده ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر بر اصل برائت تأکید دارد؛ بنابراین، صرف انتساب اتهاماتی از قبیل «محاربه»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام» و «اجتماع و تبانی» نمی‌تواند مبنایی برای تلقی مجرمیت احسان شمس‌بیگی پیش از صدور حکم قطعی قرار گیرد.

از سوی دیگر، با توجه به گزارش مطرح‌شده درباره اعمال فشار و تهدید برای اخذ اعترافات اجباری، رعایت حق دفاع و منع اجبار متهم به اقرار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز بر حق هر متهم برای برخورداری از دادرسی عادلانه، اطلاع سریع و دقیق از اتهامات و برخورداری از امکانات لازم برای دفاع تأکید دارد. همچنین ماده ۹ این میثاق، بازداشت خودسرانه را منع کرده و بر حق فرد بازداشت‌شده برای رسیدگی قضایی به وضعیت بازداشت خود تأکید دارد.