امیرحسین بداقی به اعدام محکوم شد

مطابق ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر، هر انسان حق حیات، آزادی و امنیت شخصی دارد. همچنین ماده ۵ این سند مقرر می‌کند که هیچ‌کس نباید تحت شکنجه یا مجازات یا رفتاری ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد. از این منظر، هرگونه فرایند منتهی به سلب حیات باید با بالاترین سطح تضمین‌های دادرسی و رعایت حقوق متهم همراه باشد.

همچنین ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی حق ذاتی هر انسان به حیات را به رسمیت شناخته است. در نظام حقوق بین‌الملل، در کشورهایی که مجازات اعدام همچنان وجود دارد، اجرای آن باید صرفاً در چارچوب محدود و با رعایت کامل تضمین‌های دادرسی عادلانه صورت گیرد. از این رو، صدور حکم اعدام در پرونده‌ای که بنا بر اطلاعات موجود، اتهامات دقیق منتهی به حکم برای افکار عمومی مشخص نشده و نسخه حکم نیز در دسترس قرار نگرفته است، نگرانی‌های جدی درباره رعایت حق حیات و تضمین‌های قضایی ایجاد می‌کند.

از سوی دیگر، ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی حق برخورداری از محاکمه عادلانه و علنی توسط دادگاهی مستقل و بی‌طرف را تضمین کرده است. این ماده همچنین حق هر متهم را برای آگاهی سریع و دقیق از ماهیت و علت اتهام، داشتن زمان و امکانات کافی برای آماده‌سازی دفاع و ارتباط با وکیل منتخب خود به رسمیت می‌شناسد. بنابراین، محرومیت امیرحسین بداقی از دسترسی به وکیل در مراحل تحقیقات مقدماتی، در صورتی که مانع دسترسی مؤثر وی به دفاع حقوقی شده باشد، با استانداردهای دادرسی عادلانه مغایرت جدی خواهد داشت.

ماده ۹ میثاق نیز بازداشت خودسرانه را ممنوع کرده و بر حق هر فرد برای اطلاع از دلایل بازداشت و اتهامات علیه خود و رسیدگی قضایی به قانونی بودن بازداشت تأکید دارد. سپری کردن ۲۷ روز در وضعیت بلاتکلیف در زندان و سپس انتقال به زندان مرکزی ارومیه، در صورتی که بدون ارائه سریع اتهام مشخص و دسترسی مؤثر به مرجع قضایی و وکیل صورت گرفته باشد، می‌تواند از منظر این ماده محل ایراد باشد.

همچنین، ماده ۷ میثاق هرگونه شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را ممنوع می‌کند. بنابراین، ادعای سپری شدن دوران بازجویی تحت شرایط شدید امنیتی باید از منظر رعایت کرامت انسانی و ممنوعیت هرگونه فشار یا رفتار غیرانسانی بررسی شود؛ به‌ویژه آنکه هرگونه اعتراف یا اظهاری که تحت شکنجه یا اجبار اخذ شده باشد، نمی‌تواند مبنای مشروعی برای صدور حکم کیفری قرار گیرد.

از منظر اصل برائت نیز، ماده ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر و بند ۲ ماده ۱۴ میثاق بر این اصل تأکید دارند که هر فرد متهم تا زمانی که جرم او مطابق قانون و در یک دادرسی عادلانه اثبات نشده است، بی‌گناه محسوب می‌شود. بنابراین، عدم انتشار اطلاعات روشن درباره اتهامات، ادله پرونده و روند رسیدگی، امکان ارزیابی عمومی رعایت این اصل و سایر تضمین‌های دفاعی را دشوار می‌کند.

در نهایت، با توجه به اینکه امیرحسین بداقی دانشجو و در زمان بازداشت ۲۲ ساله بوده و بنا بر گزارش ارائه‌شده، بیش از پنج ماه از زمان بازداشت وی گذشته است، رعایت حقوق بنیادین او در تمام مراحل بازداشت، تحقیقات، محاکمه و تجدیدنظر الزامی است. صدور حکم اعدام بدون برخورداری متهم از دادرسی عادلانه، دسترسی مؤثر به وکیل، اطلاع روشن از اتهامات، فرصت کافی برای دفاع و امکان اعتراض مؤثر به حکم، با استانداردهای مقرر در اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی سازگار نیست.

با توجه به اینکه در متن حاضر هنوز اتهام یا اتهامات منتهی به صدور حکم اعدام مشخص نشده و نسخه حکم نیز در دسترس عمومی قرار نگرفته است، نمی‌توان درباره ماهیت اتهام یا مبنای قضایی محکومیت اظهار نظر قطعی کرد؛ بنابراین، ارزیابی فوق ناظر بر فرایند دادرسی و تضمین‌های حقوق بشری گزارش‌شده است.