آزادی کامران حکمتی، شهروند یهودی و زندانی عقیدتی

آزادی کامران (یهودا) حکمتی پس از تحمل حبس، در حالی که به بیماری سرطان مبتلا بوده و در دوران حبس نیز از دسترسی به خدمات درمانی باکیفیت محروم شده است، از منظر اسناد بین‌المللی حقوق بشر واجد اهمیت است. برخورداری از حق سلامت و دسترسی به مراقبت‌های پزشکی مناسب در دوران بازداشت، بخشی از تعهدات دولت در قبال افراد محروم از آزادی محسوب می‌شود و وضعیت جسمانی زندانی نمی‌تواند موجب سلب این حق شود.

بر اساس ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر، هیچ‌کس نباید تحت رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد. محروم کردن یک زندانی مبتلا به بیماری جدی از دسترسی مؤثر و مناسب به خدمات درمانی، در صورتی که موجب تشدید بیماری یا تحمل رنج غیرضروری شود، می‌تواند از منظر این ممنوعیت مورد بررسی قرار گیرد. همچنین ماده ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر، حق هر فرد برای برخورداری از سطح مناسب زندگی برای حفظ سلامت و رفاه، از جمله مراقبت‌های پزشکی، را به رسمیت شناخته است.

ایران همچنین عضو میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی است. بر اساس ماده ۷ این میثاق، هیچ‌کس نباید در معرض شکنجه یا رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد. کمیته حقوق بشر سازمان ملل نیز در تفسیر این ماده، تأکید کرده است که اشخاص محروم از آزادی باید با رعایت شأن و کرامت انسانی آنان رفتار شوند. بنابراین، مسئولیت تأمین مراقبت‌های پزشکی ضروری برای زندانیان، حتی در شرایط حبس، همچنان بر عهده دولت است.

از سوی دیگر، ماده ۱۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی تصریح می‌کند که با تمام اشخاص محروم از آزادی باید با انسانیت و احترام به کرامت ذاتی انسان رفتار شود. محرومیت یک زندانی بیمار از خدمات درمانی مناسب، به‌ویژه در شرایط ابتلا به بیماری جدی مانند سرطان، می‌تواند با این اصل در تعارض قرار گیرد و ضرورت بررسی مستقل وضعیت درمانی وی را ایجاد کند.

همچنین ماده ۱۲ میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، حق هر فرد را برای برخورداری از بالاترین استاندارد قابل حصول سلامت جسمی و روانی به رسمیت شناخته است. تعهدات ناشی از این ماده شامل فراهم کردن دسترسی بدون تبعیض به خدمات و مراقبت‌های بهداشتی ضروری است. بر این اساس، محرومیت زندانیان از خدمات درمانی مناسب، به‌خصوص در موارد بیماری‌های جدی و نیازمند درمان مستمر، می‌تواند ناقض تعهدات بین‌المللی دولت در زمینه حق سلامت باشد.

در خصوص محرومیت کامران (یهودا) حکمتی از حق خروج از کشور نیز، موضوع از منظر ماده ۱۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۱۲ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی قابل بررسی است. حق آزادی رفت‌وآمد و حق ترک هر کشوری، از جمله کشور خود، در این اسناد به رسمیت شناخته شده است. هرگونه محدودیت بر این حق باید مستند به قانون، ضروری و متناسب با اهداف مشروع مقرر در میثاق باشد و نمی‌تواند صرفاً بر اساس وضعیت عقیدتی، مذهبی یا تابعیت دوگانه فرد اعمال شود.