https://wp.me/p6xuBy-R7P
حقوق بشر در ایران ـ امروز شنبه ۱۸ اسفند ماه ۱۴۰۳، احکام اعدام دستکم ۲ زندانی با اتهام «قتل عمد» در زندان مرکزی کاشان و زندان مرکزی تبریز، اجرا شد.
به گزارش حقوق بشر در ایران، سحرگاه پنجشنبه ۱۶ اسفند ماه ۱۴۰۳، کامران موسوی، متولد: ۱۳۶۸، متهم به «قتل عمد» و محکوم به «قصاص نفس» در زندان مرکزی کاشان، اعدام شد.
یک منبع مطلع درخصوص اعدام این زندانی به سازمان حقوق بشر ایران گفت:”کامران موسوی از سه سال پیش به اتهام قتل برسر مسائل ناموسی بازداشت و به قصاص محکوم شده بود.”
اعدام این زندانی تا لحظه تنظیم این خبر از سوی رسانههای داخل ایران و یا منابع رسمی اعلام نشده است.
در خبری دیگر، سحرگاه چهارشنبه ۱۵ اسفند ماه ۱۴۰۳، سعید کریمخانی القلندیس، ۲۸ ساله، متهم به «قتل عمد» و محکوم به «قصاص نفس» در زندان مرکزی تبریز، اعدام شد.
یک منبع مطلع درخصوص اعدام این زندانی به سازمان حقوق بشر ایران گفت:”سعید کریمخانی القلندیس به اتهام قتل چهار نفر از سه سال پیش بازداشت و به قصاص محکوم شده بود. او متهم بود، ۱ نفر را در منزل و ۳ تن دیگر را در باغ سردرود برسر مسائل ناموسی با اسلحه به قتل رسانده است.”
اعدام این زندانی تا لحظه تنظیم این خبر از سوی رسانههای داخل ایران و یا منابع رسمی اعلام نشده است.
اعدام؛ ابزار نظام برای ارعاب و سرکوب اجتماعی
۱. سیاست مخفیکاری رسانهای؛ چرا جمهوری اسلامی اعدامها را پنهان میکند؟
اعدام سعید کریمخانی القلندیس تا لحظه انتشار این گزارش از سوی هیچیک از رسانههای داخلی ایران اعلام نشده است. این پنهانکاری در حالی صورت میگیرد که بسیاری از اعدامها در ایران، در سکوت خبری، بدون اطلاعرسانی قبلی و بدون اجازه ملاقات آخر با خانواده اجرا میشود.
علت اصلی این پنهانکاری چیست؟
• جلوگیری از واکنشهای اجتماعی و بینالمللی: نظام از افزایش اعتراضات مردمی و انتقادات بینالمللی نسبت به شمار بالای اعدامها هراس دارد.
• ایجاد فضای رعب و وحشت بدون تحریک افکار عمومی: حکومت میداند که اعلام گسترده اعدامها میتواند خشم عمومی را برانگیزد، در حالی که اجرای مخفیانه، همان اثر سرکوبگرانه را بدون هزینههای رسانهای به همراه دارد.
قوانین ناکارآمد؛ چگونه جمهوری اسلامی با مجازات اعدام عدالت را قربانی میکند؟
۲. عدم طبقهبندی قتل عمد؛ نقص فاحش سیستم قضایی ایران
یکی از اصلیترین مشکلات قانون مجازات اسلامی ایران، عدم درجهبندی قتل عمد است. در بسیاری از کشورهای جهان، قتل به درجات مختلف از جمله قتل عمد با قصد قبلی، قتل غیرعمد، قتل در دفاع از خود، و قتل ناشی از شرایط خاص تقسیم میشود. اما در ایران، هر نوع قتلی، بدون در نظر گرفتن انگیزه و شرایط وقوع، به یک نتیجه ختم میشود: اعدام.
در این پرونده، سعید کریمخانی متهم بود که چهار نفر را به دلایل ناموسی با اسلحه به قتل رسانده است. اما آیا انگیزه او، شرایط روحی و اجتماعی و زمینه وقوع این جرم در دادگاه به درستی بررسی شده است؟
در بسیاری از کشورهای مدرن، وجود شرایط خاص مانند قتل در وضعیت روحی نامتعادل، درگیریهای خانوادگی و دفاع از خود، منجر به مجازاتهای جایگزین مانند حبس طولانیمدت یا درمان روانپزشکی میشود. اما در ایران، سیستم قضایی خشک و بیرحم، هیچ تمایزی بین قاتلی که از سر اجبار یا شرایط خاص مرتکب قتل شده و کسی که با نقشه قبلی اقدام به جنایت کرده، قائل نیست.
نقض تعهدات بینالمللی ایران در اجرای احکام اعدام
۳. نقض حق حیات و استانداردهای دادرسی عادلانه
اعدام در ایران برخلاف اصول حقوق بشری و تعهدات بینالمللی این کشور است. بر اساس ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)، که ایران آن را امضا کرده است، مجازات اعدام تنها در موارد بسیار نادر و با تضمین یک دادرسی کاملاً عادلانه قابل اجراست.
- اما روند قضایی در ایران به چند دلیل این استانداردهای جهانی را نقض میکند:
عدم دسترسی به وکیل مستقل و بیطرف: بسیاری از متهمان پروندههای قتل، در مراحل اولیه بازجویی، به وکیل مستقل دسترسی ندارند و در اغلب موارد، مجبور به اعترافات تحت فشار میشوند. - محاکمههای غیرشفاف و وابستگی قضات به نهادهای امنیتی: دستگاه قضایی ایران از استقلال لازم برخوردار نیست و بسیاری از قضات، تحت نفوذ نهادهای امنیتی، احکام سنگین را بر اساس مصلحتهای سیاسی صادر میکنند.
- نبود فرصتهای واقعی برای تجدیدنظرخواهی: در بسیاری از پروندههای قتل، فرایند تجدیدنظرخواهی تنها در حد یک روند اداری و فرمالیته اجرا میشود و متهم عملاً فرصت دفاع موثر ندارد.
۴. اعدام و شکنجه؛ نقض ممنوعیت رفتارهای غیرانسانی
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۷ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی تأکید دارند که هیچکس نباید تحت شکنجه یا مجازاتهای بیرحمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز قرار گیرد. اعدام، بهویژه در شرایطی که عدالت قضایی وجود ندارد، شکلی از شکنجه دولتی و رفتار غیرانسانی محسوب میشود.
پیامدهای اجتماعی اعدام؛ چرا مجازات اعدام در ایران راهحل نیست؟
۵. آیا اعدام باعث کاهش جرم میشود؟
جمهوری اسلامی ادعا میکند که اجرای اعدام، باعث کاهش جرم و جنایت میشود. اما آمارهای جهانی نشان میدهد که کشورهایی که مجازات اعدام را لغو کردهاند، کاهش قابل توجهی در نرخ قتل و جرم داشتهاند.
استفاده از اصل صلاحیت جهانی
بر اساس اصل صلاحیت جهانی، کشورهای دموکراتیک میتوانند افرادی را که در جنایات علیه بشریت، از جمله اعدامهای غیرقانونی، نقش داشتهاند، در خارج از مرزهای ایران تحت پیگرد قضایی قرار دهند. پروندههایی مانند محاکمه حمید نوری در سوئد نشان داد که این مسیر میتواند یکی از راههای مؤثر برای مجازات ناقضان حقوق بشر باشد.
چرخه خونریزی و بیعدالتی در ایران ادامه دارد
اعدام کامران موسوی تنها یک نمونه از دهها اعدامی است که هر ماه در زندانهای ایران انجام میشود، بدون اینکه شفافیتی در روند دادرسی آنها وجود داشته باشد.
جمهوری اسلامی همچنان به استفاده از اعدام به عنوان ابزار سرکوب و ارعاب ادامه میدهد، در حالی که نهادهای حقوق بشری و جامعه جهانی باید فشارهای بیشتری برای توقف این روند اعمال کنند.
تا زمانی که ایران از اجرای احکام اعدام بهعنوان ابزاری برای سرکوب، انتقامجویی و ایجاد وحشت در جامعه استفاده کند، رژیم جمهوری اسلامی باید در برابر نهادهای حقوق بشری بینالمللی پاسخگو باشد. جامعه جهانی باید بهجای محکومیتهای لفظی، اقدامات عملی برای توقف این روند غیرانسانی و مسئولیتپذیری مقامات ایران در سطح بینالمللی انجام دهد.
اعدامهای خودسرانه و ابعاد اجتماعی آن در ایران
۱. بیعدالتی در روند صدور احکام اعدام
یکی از مشکلات ساختاری در ایران، تأثیر نهادهای امنیتی و مذهبی در روند دادرسی کیفری است. قوه قضائیه ایران مستقل نیست و اغلب تابع منافع سیاسی و امنیتی است، بهویژه زمانی که پروندههای مرتبط با اعتراضات یا جرائم عمومی در میان باشد.
۲. مجازات اعدام و تبعیض طبقاتی
در ایران، مجازات اعدام بهطور نامتناسبی علیه گروههای محروم، اقلیتهای قومی و شهروندان فاقد نفوذ سیاسی اعمال میشود. اگرچه قوانین جزایی بهظاهر برای همه یکسان است، اما بسیاری از افراد با نفوذ یا وابستگان حکومتی از مجازاتهای سنگین مصون هستند، در حالی که افراد فاقد قدرت با شدیدترین احکام مواجه میشوند.
مسئولیت جامعه جهانی؛ اقدام علیه مجازات اعدام در ایران
۳. واکنش سازمانهای بینالمللی
سازمانهای بینالمللی همچون عفو بینالملل، دیدهبان حقوق بشر و شورای حقوق بشر سازمان ملل بارها خواستار توقف اجرای اعدام در ایران شدهاند. سازمان ملل، جمهوری اسلامی را یکی از بزرگترین ناقضان حق زندگی در جهان معرفی کرده است.
۴. اعمال فشارهای دیپلماتیک و تحریمهای هدفمند
در سالهای اخیر، کشورهای اروپایی و ایالات متحده با اعمال تحریمهای حقوق بشری علیه مقامات قضایی و امنیتی ایران، تلاش کردهاند تا فشار بیشتری برای کاهش اجرای مجازات اعدام وارد کنند. اما تاکنون این تلاشها تأثیر محدودی داشته است.
۵. دلایل ناکارآمد بودن اعدام در کاهش جرم عبارتند از:
• جرائم خشونتآمیز معمولاً ناشی از شرایط اجتماعی و روانی هستند و اعدام نمیتواند این شرایط را تغییر دهد.
• در ایران، مجرمان در یک سیستم ناعادلانه پرورش یافتهاند که نه عدالت کیفری واقعی دارد و نه حمایت اجتماعی مناسب از قربانیان و متهمان.
راهکارهای پیشنهادی برای پایان دادن به چرخه خونریزی
دلایل ناکارآمد بودن اعدام در کاهش جرم عبارتند از:
• جرائم خشونتآمیز معمولاً ناشی از شرایط اجتماعی و روانی هستند و اعدام نمیتواند این شرایط را تغییر دهد.
• در ایران، مجرمان در یک سیستم ناعادلانه پرورش یافتهاند که نه عدالت کیفری واقعی دارد و نه حمایت اجتماعی مناسب از قربانیان و متهمان.
راهکارهای پیشنهادی برای پایان دادن به چرخه خونریزی
۶. لغو مجازات اعدام و جایگزینی آن با حبسهای طولانیمدت
کشورهای مدرن، مجازات حبس ابد بدون امکان عفو زودهنگام را جایگزین اعدام کردهاند. این روش هم عادلانهتر است و هم امکان بررسی مجدد پرونده در صورت وجود اشتباهات قضایی را فراهم میکند.
۷. اصلاح قوانین کیفری ایران و طبقهبندی قتل عمد
سیستم حقوقی ایران نیاز به اصلاح جدی دارد تا قتلها بر اساس انگیزه، شرایط وقوع و سابقه فردی مجرم طبقهبندی شوند و مجازاتها تناسب بیشتری با جرم داشته باشند.
اعدامهای غیرشفاف و نقض عدالت در جمهوری اسلامی باید متوقف شود
اعدام سعید کریمخانی القلندیس یک نمونه دیگر از بیعدالتی سیستماتیک، نقض حقوق متهمان، و ادامه رویکرد غیرانسانی جمهوری اسلامی در استفاده از مجازات اعدام است.
تا زمانی که جمهوری اسلامی به سرکوب و اعدام ادامه دهد، جامعه بینالمللی باید اقدامات جدیتری برای پاسخگو کردن این رژیم انجام دهد. لغو مجازات اعدام، اجرای دادرسیهای منصفانه، و اعمال فشارهای بینالمللی بر ایران، گامهایی ضروری برای پایان دادن به این سیاست مرگبار است.
جهان نباید در برابر چرخه خونریزی در ایران سکوت کند.
بیشتر از حقوق بشر در ایران کشف کنید
برای دریافت آخرین پستها به ایمیل خود مشترک شوید
